Skarga pauliańska cz. 1

W trakcie czynności windykacyjnych bądź komorniczych warto sprawdzić nie tylko co dłużnik ma, ale co miał. Zwłaszcza jeżeli od czasu kiedy wyzbył się swojego majątku nie minęło 5 lat. Istnieje wtedy szansa na to, że pomimo tego, że dłużnik nie ma już niczego, z czego można by było prowadzić skutecznie egzekucję należności, windykacja długu będzie możliwa.

Kiedy możemy skorzystać ze skargi pauliańskiej?

Przepisy kodeksu cywilnego w art. 527-534 opisują instytucję skargi pauliańskiej, która jest efektywnym narzędziem w windykacji należności. Przyjrzyjmy się na początku treści przepisu:

Art. 527.  [Przesłanki]
§ 1. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

§ 2. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki odpowiedzialności dłużnika na podstawie art. 527 są następujące:

  • nastąpiła czynność z pokrzywdzeniem wierzycieli
  • osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową
  • dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli
  • osoba trzecia wiedziała, że dłużnik działa ze świadomością  pokrzywdzenia wierzycieli lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się o tym dowiedzieć.

Ułatwienia proceduralne w postępowaniu ze skargi pauliańskiej – domniemania

Istnieje szereg domniemań faktycznych ułatwiających przeprowadzenie postępowania ze skargi pauliańskiej. Oto one:

  • Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Jakie to ma znaczenie dla wierzyciela?

Domniemanie powyższe oznacza, że w przypadku gdy dłużnik zbył majątek na rzecz osoby bliskiej nie musimy udowadniać w sądzie, tego że działał on z pokrzywdzeniem wierzycieli. To osoba pozwana chcąc dowieść, że nie wiedziała o sytuacji majątkowej dłużnika, będzie musiała to udowodnić w sądzie aby obalić to domniemanie.

Co oznacza termin „osoba bliska”?

Kodeks cywilny nie precyzuje o jakie osoby chodzi pozostawiając tą kwestię doktrynie i orzecznictwu. Sąd Najwyższy w jednej ze swoich uchwał nadmienił, że chodzi o osoby pozostające w takim stosunku, który uzasadnia przyjęcie, że jedna z nich jest w posiadaniu informacji o aktualnej sytuacji majątkowej drugiej. Doktryna podkreśla, że pojęcie bliskości należy interpretować szeroko i nie ograniczać się tylko do stosunków rodzinnych. Ponadto, przyjmuje się, że formalne więzy rodzinne nie przesądzają, same przez się, że istnieje stosunek bliskości. Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu z 14.5.1949 r. (C-438/49, niepubl.) zawarł wskazówkę, która może okazać się bardzo przydatna przy rozstrzyganiu wątpliwych stanów faktycznych. Mianowicie SN stwierdził, że przepis art. 288 § 3 Kodeksu Zobowiązań (odpowiednik dzisiejszego art. 527 § 3 KC) dotyczy każdej osoby, „która z jakiegokolwiek powodu ma prawo liczyć na szczególne względy dłużnika”.

Praktyka uznała za stosunek bliskości w rozumieniu komentowanego przepisu można uznać: narzeczeństwo, konkubinat, przyjaźń, bliską znajomość, pozostawanie w stałych kontaktach handlowych.
Ważnym jest też to, że domniemanie z art. 527 § 3 KC ma zastosowanie, gdy stosunek bliskości istniał w chwili dokonywania czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli.

  • Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

O ile aspekt podmiotowy tego domniemania jest jasny tzn. nie ma wątpliwości kto to jest przedsiębiorca, ponieważ mówi o tym art. 43 ze zn. 1 K.C.:   „Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. „, o tyle pewnych problemów interpretacyjnych może nastręczać sformułowanie „ pozostawania w stałych stosunkach gospodarczych”. Należy przyjąć, że cechą takich relacji jest pewna powtarzalność i ciągłość zachowań dłużnika i osoby trzeciej będącej przedsiębiorcą oraz nastawienie na uzyskiwanie korzyści handlowych/ekonomicznych  z tych relacji.

W tej kwestii stanowisko zajął Sądu Apelacyjnego w Katowicach w wyroku z 18.3.2004 r. (syg. akt ACa 1238/03, OSA 2005, Nr 5, poz. 24.): „O stałości stosunków w rozumieniu (…) art. 682 KC można mówić w sytuacji, gdy strony związane są pewnymi umowami gospodarczymi w dłuższym okresie (np. kooperacji, franchisingu itp.), powodującymi stałą współpracę gospodarczą między stronami. Natomiast incydentalne umowy danego typu, zawierane pomiędzy stronami co jakiś czas, tak jak w tym przypadku, nie mieszczą się w pojęciu „stałych stosunków” w rozumieniu omawianej regulacji prawnej i nie dają podstaw do jej stosowania, gdy nie prowadzą do powstania stałej współpracy gospodarczej”.

  • Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Powyższe domniemanie daje pełną ochronę wierzycielowi w przypadku, gdy dłużnik dokonał czynności prawnej z jego pokrzywdzeniem nieodpłatnie np. dokonał darowizny. Obojętne jest wtedy czy osoba trzecia wiedziała o tym, że czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Inne artykuły o podobnej tematyce:

Ten wpis został opublikowany w kategorii Skarga Pauliańska, Windykacja trudna i oznaczony tagami , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Możliwość komentowania jest wyłączona.